De kiwi gekelderd: hoe alle traditionele partijen plooiden naar de wensen van de farma-lobby

04 november 2011

De thesis ‘Kiwi de vogel die nooit zal kunnen vliegen’ van Leuvens socioloog Jasper De Witte beschrijft de gebeurtenissen in de Kamer in de nacht van 22 maart 2005. Daar werd het wetsontwerp van de regering gestemd dat de bedoeling had door invoering van het kiwimodel 504 miljoen euro te besparen. In die fameuze nacht vlak voor de stemming dient een kamerlid van de meerderheid 20 amendementen in om de kiwiwet Demotte tot kiwimoes te herleiden. In ruil daarvoor legt ze 24 miljoen euro + 23 miljoen euro en nog eens 40 miljoen euro, totaal 87 miljoen euro van de farma-industrie op tafel. Alle regeringspartijen plooien, ook ecolo plooit. Een duidelijk staaltje van hoe onze ‘democratie’ werkt en wie er echt aan de touwtjes trekt als het erop aan komt.
“Luc Goutry (CD&V) zegt dat door zoveel belangrijke amendementen net voor de stemming in te dienen, en echte discussie hierover niet mogelijk was: 'naarmate de zitting vorderde en de artikelen opschoven en aan belang wonnen, kwamen er steeds meer amendementen van de meerderheid. ...] De aandacht was niet bij alle leden even scherp meer. Om 02.45 uur ’s nachts ging het zomaar even over een heffing van 23 miljoen euro - bijna 10 miljard oude Belgische frank - ter compensatie voor de farmaceutische industrie, de maatregel af te kopen via dewelke de aankondigingen inzake geneesmiddelen werden afgezwakt. Om 03.00 uur, toen de kiwi al lang een droge vijg was geworden, bezorgden de diensten van de Kamer ons nog altijd ijverig de nodige drankjes zonder een zucht te slaken terwijl veel commissieleden dat wel al hadden gedaan'.


Voor zijn thesis heeft Jasper De Witte alle artikels over de kiwi van de laatste zes jaren in De Morgen, De Standaard en De Tijd, alle parlementaire verslagen en andere documenten doorgenomen en heeft gestructureerde interviews gedaan bij de hoofdactoren: Pharma.be, generische industrie, Hutsebaut CM, (ex) parlementsleden Germeaux, Goutry en Temmerman en mezelf. Hij heeft er een relaas van gemaakt, een reconstructie van feiten en gebeurtenissen, van persverslaggeving en debatten in het parlement en van commentaren van de hoofdactoren op heel dit kiwi-gebeuren. 

Apache wijdde recent een artikel aan deze thesis. Wij publiceren hieronder een fragment.
 
 
5.7. Behandeling van het wetsontwerp door de Kamer van
Volksvertegenwoordigers
 
Nu de voor- en tegenargumenten van de belangengroepen gekend
zijn, bespreekt De Kamer het wetsontwerp van de paarse regering
(op 22 maart 2005). Het wetsontwerp heeft als bedoeling 504
miljoen euro te besparen. In het jaar 2004 werd dan ook een tekort
van 514 miljoen euro opgetekend door de ziekteverzekering. 385
miljoen euro was de overschrijding bij de geneesmiddelen, waardoor
deze sector een cruciale schakel vormt in de verwachte besparingen
(De Belgische Senaat, 14.04.2005, p. 2). Yolande Avontroodt dient
op de valreep, vlak voor de stemming in de Kamer, een reeks
amendementen in. Zij worden aanvaard door de meerderheid. Het
ingrijpendste amendement is datgene waardoor enkel
geneesmiddelen die uit patent zijn in het kiwimodel kunnen worden
opgenomen42: 'Ingeval een groepsgewijze herziening enkel of mede
geschiedt op basis van [budgettaire overwegingen], kan de
Commissie Tegemoetkoming Geneesmiddelen tevens alle betrokken
aanvragers verzoeken voorstellen te formuleren tot aanpassing van
de vergoedingsbasis van de specialiteiten volgens de door de Koning
vastgestelde procedure. Deze groepsgewijze herziening beoogt enkel
specialiteiten bedoeld in artikel 34, eerste lid, 5°, c), 1) en 2) alsook
de specialiteiten waarvan het of de voornaamste werkzame
bestanddelen verschillende zouden, esters, ethers, isomeren,
mengsels van isomeren, complexen of derivaten zijn van het of de
voornaamste werkzame bestanddelen van een specialiteit bedoeld in
artikel 34, eerste lid, 5°, c), 1) of 2) tenzij die specialiteiten een
beduidende meerwaarde bieden voor de veiligheid en/of de
werkzaamheid' (De Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers,
22.03.2005, pp. 12-13). Ook dient Avontroodt een amendement in
waardoor het referentieterugbetalingssysteem enkel toegepast kan
worden voor geneesmiddelen die niet onder octrooi vallen (De
Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers, 22.03.2005, p. 16).
De VLD’ster dient eveneens een amendement in waardoor de
vermindering van de prijs van geneesmiddelen van 26 % naar 30 %
gaat vooraleer ze in het referentieterugbetalingssysteem kunnen
worden opgenomen (De Belgische Kamer van
Volksvertegenwoordigers, 22.03.2005, p. 15). Door dit percentage
aan te passen zou een besparing van 24 miljoen euro opgeleverd
worden (De Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers,
24.03.2005, p. 123). Vervolgens dient ze een amendement in dat een
bijkomende heffing van 23 miljoen euro oplegt aan de
farmaceutische bedrijven (De Belgische Kamer van
Volksvertegenwoordigers, 22.03.2005, p. 20). Ook zullen de prijzen
van oude geneesmiddelen enkele jaren sneller dan voorheen sterk
moeten dalen. Vanaf dan zal een oud geneesmiddel al na 12 jaar in
prijs moeten dalen, waar dat voordien pas na 15 jaar was (De
Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers, 22.03.2005, p. 21).
Dankzij deze maatregel zou 40 miljoen euro worden bespaard (De
Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers, 24.03.2005, p. 120).
 
(…)
Koen Bultinck (Vlaams Belang) benadrukt net zoals de regeringspartijen, de
belangrijke rol van de farmaceutische sector op vlak van
tewerkstelling en economische groei. Later geeft Jean-Marc Nollet
(ECOLO) aan dat de voorgestelde regels geen aanval op de
farmaceutische industrie betekenen. Hij kan zich dus ook in het
amendement vinden (De Belgische Kamer van
Volksvertegenwoordigers, 24.03.2005, pp. 13-42).
In een aanvullend verslag van de commissie dient Benoît Drèze
(CDH) een amendement in om het eerder aanvaarde amendement
van Avontroodt terug te wijzigen en zo de kiwiprocedure toch ook
voor geneesmiddelen die onder patent liggen toe te passen. Daniel
Bacquelaine (MR) laat evenwel weten dat men het begrotingsbeleid
moet verzoenen met een kwalitatieve gezondheidszorg. Door de
onderpatentgeneesmiddelen uit te sluiten van de openbare
aanbesteding zou de toegang tot de zorg immers beter gewaarborgd
worden. Hij merkt ook op dat de verloren besparingen die
gerealiseerd hadden kunnen worden door de geneesmiddelen die
onder patent liggen in de kiwiprocedure te vervlechten,
gecompenseerd worden door extra belastingen op de farmaceutische
industrie. Goutry is het grotendeels eens met Drèze. Wel loopt men
wanneer de onderpatentgeneesmiddelen in aanmerking komen voor
de openbare aanbesteding, volgens Goutry, het risico dat men het
onderzoek ontmoedigt. Het amendement van Drèze wordt
uiteindelijk verworpen (De Belgische Kamer van
Volksvertegenwoordigers, 12.04.2005, pp. 1-8).
De oppositie is vreselijk boos over het tijdstip van de indiening van
de amendementen. De meerderheid, met Avontroodt op kop, heeft
tijdens de laatste zitting niet minder dan 20 amendementen
ingediend, waardoor het een marathonzitting werd. Avontroodts
amendement om de onderpatent geneesmiddelen uit de
kiwiprocedure te houden werd pas rond twee uur ’s ochtends
ingediend. Goutry zegt dat door zoveel belangrijke amendementen
net voor de stemming in te dienen, een echte discussie hierover niet
mogelijk was: 'naarmate de zitting vorderde en de artikelen
opschoven en aan belang wonnen, kwamen er steeds meer
amendementen van de meerderheid. [...] De aandacht was niet bij
alle leden even scherp meer. Om 02.45 uur ’s nachts ging het zomaar
even over een heffing van 23 miljoen euro - bijna 10 miljard oude
Belgische frank - ter compensatie voor de farmaceutische industrie,
om de maatregel af te kopen via dewelke de aankondigingen inzake
geneesmiddelen werden afgezwakt. Om 03.00 uur, toen de kiwi al
lang een droge vijg was geworden, bezorgden de diensten van de
Kamer ons nog altijd ijverig de nodige drankjes zonder een zucht te
slaken terwijl veel commissieleden dat wel al hadden gedaan'.
Uiteindelijk is het geheel goedgekeurd met 11 stemmen voor, 1 tegen
en 3 onthoudingen (De Belgische kamer van
Volksvertegenwoordigers, 13.04.2005, p. 29). Na hevig protest van
de CD&V moet de paarse regering de goedkeuring van de wet
uitstellen (Uitstel voor gezondheidswet; 25.03.2005, p. 12). 43
Volgens Goutry wordt de kiwiprocedure door het amendement van
Avontroodt helemaal uitgehold en maakt de regering hierdoor een
bocht van 180 graden ten opzichte van hun oorspronkelijke
doelstelling. De minister van Sociale Zaken heeft eerder immers al
laten weten dat het onderscheid tussen geneesmiddelen die wel en
niet onder octrooi vallen niet opportuun is. Veel nieuwe
geneesmiddelen bevatten immers oude moleculen die weinig of geen
wijzigingen hebben ondergaan en waarvan de therapeutische
meerwaarde gering is, me-too’s. De minister maakt hier dus een
enorme bocht. Volgens Goutry heeft de regering het kiwimodel tot
de laatste dag verdedigd en het op diezelfde dag onderuit gehaald.
Stevaert lanceerde indertijd het kiwimodel immers om tegen te gaan
dat geneesmiddelen die bijna uit patent zijn lichtjes veranderd
worden om zo een nieuw patent in de wacht te slepen. Daarom werd
ook beslist dat alle medicamenten met dezelfde therapeutische
meerwaarde op dezelfde wijze behandeld worden (op ATC-niveau
4). In ruil voor de aanvaarding van het amendement van Avontroodt
betaalt de industrie iets meer belastingen (De Belgische Kamer van
Volksvertegenwoordigers, 24.03.2005, pp. 117-131). Van Duppen
zegt over de amendementen van Avontroodt: 'Daarmee is de kiwi die
Demotte oorspronkelijk wilde doorvoeren tot een kiwimoes
gereduceerd. [...] Maar door het onvoorstelbare lobbywerk (op dat
moment) en het feit dat Avontroodt als vertegenwoordiger van de
farma-industrie in het parlement amendementen van de meerderheid
kon brengen verdween de essentie van het kiwimodel'. Van Duppen
is het niet eens met het argument van Avontroodt dat deze
wijzigingen het recht op innovatie vrijwaren. Veel producten die een
patent hebben zijn immers niet écht innovatief (Van Duppen,
12.05.2011). Goutry treedt later Van Duppen daar in bij: 'Vroeger
ben ik akkoord gegaan om dat [een openbare aanbesteding] te
beperken tot de uitpatent geneesmiddelen. We hebben dat ook zo in
het regeerakkoord laten schrijven. Nu vind ik dat je correct moet zijn
en te verklaren dat een octrooi geen zin heeft als bescherming van
een uitvinding, áls die uitvinding eigenlijk al bestaat' (Goutry,
20.05.2011).
Volgens Goutry is de wet zeer slordig opgesteld en dienen de
volmachten die Demotte krijgt om excessen, lees:
budgetontsporingen, tegen te gaan. Zo poogt men vooral om op korte
termijn enkele zaken te realiseren (Tegenbos, 14.04.2005, p. 12).
Goutry : '...het gevolg [van de marathonzitting] is dat hier veel fouten
zijn gemaakt... dat het geen goede wet is. Het is immers een wet met
veel verbeteringen, met veel correcties, met veel kunst- en
vliegwerk'. Hij pleit dan ook om tegen de wet te stemmen. Volgens
Avontroodt kan door de voorgelegde wet geneeskunde met twee
snelheden ingeperkt worden. Ze stemt dan ook voor de wet (De
Belgische kamer van Volksvertegenwoordigers, 13.04.2005, p. 33).
Drèze geeft aan achter de wet te staan, ondanks enkele frustraties
zoals de uitsluiting van geneesmiddelen onder octrooi van de
openbare aanbesteding. Bultinck verklaart tegen de wet te zullen
stemmen (De Belgische kamer van Volksvertegenwoordigers,
13.04.2005 (avond), pp. 22-23).
Na de paasvakantie (13 april 2005) wordt de gezondheidswet van
Demotte goedgekeurd door de Kamer van volksvertegenwoordigers,
met 84 ja-stemmen, 38 nee-stemmen en 8 onthoudingen. Op 14 april
2005 wordt de tekst naar de Senaat overgezonden (De Belgische
kamer van Volksvertegenwoordigers, 13.04.2005 (avond), pp. 23-
24). In tegenstelling tot de sp.a, PS, MR, VLD en CDH, stemt
CD&V tegen de wet, samen met NV-A en Vlaams Belang
(Tegenbos, 14.04.2005, p. 12).